SINH RA LÀ THỨ NỮ, NHƯNG TA NHẤT ĐỊNH SỐNG NHƯ MỘT ĐÍCH NỮ
Chương 1
Ta sinh ra là thứ nữ. Nhưng ta nhất định phải sống như một đích nữ — Đó là điều mẫu thân dạy ta từ rất sớm… khi ta còn chưa hiểu thứ nữ nghĩa là gì.
Mẫu thân ta thường kể, ngày ta chào đời, trên trời xuất hiện điềm lành.
Chỉ là… mỗi lần kể lại là một phiên bản khác nhau.
Nói với nha hoàn, bà bảo hôm đó mây ngũ sắc phủ trời, t/ử khí trôi đi, là điềm đại phú đại quý.
Cãi nhau với Nhị di nương, bà lại nói nhất định là Văn Khúc Tinh hạ phàm, vừa hay rơi đúng viện chúng ta.
Nhưng khi phụ thân đi ngang vô tình nghe thấy…bà lập tức đổi giọng:
"Chỉ là một cơn mưa nắng thôi… cũng không có gì đáng nói."
Về sau, ta khéo léo dò hỏi từ miệng một bà ma ma già mới biết được sự thật. Bà nói:
"Điềm lành gì chứ… hôm đó có một trận mưa đá."
"Mấy khóm mẫu đơn vừa nở trong viện mẫu thân ngươi, bị dập nát hết."
Từ ngày đó, ta hiểu ra bài học đầu tiên của đời mình:
Sống trong đời này, nói năng thế nào, hoàn toàn phải xem người nghe là ai…
Và rồi ta hiểu…
Thứ nữ muốn sống tốt, thì phải học cách trở nên hữu dụng…
01
Ta là Tứ tiểu thư của nhà Lang trung thuộc Ty Văn tuyển Bộ Lại.
Ta có ba vị tỷ tỷ, phụ thân ta có một chính thất và hai thiếp thất, còn mẫu thân ta đứng hàng thứ ba.
Phải rồi, mẫu thân ta là thiếp thất, còn ta là thứ nữ.
Chuyện này từ khi ta bắt đầu hiểu chuyện đã rõ ràng rồi.
Không phải do ai dạy, mà là do cuộc sống tự dạy ta.
Cùng gọi một tiếng "phụ thân", Đại tỷ có thể nhào tới kéo râu người, còn ta chỉ có thể quy củ hành lễ, chờ người xoa đầu.
Cùng là ăn cơm, đũa trong viện của đích mẫu là đũa bạc, còn viện của ta chỉ là đũa tre.
Nhưng mẫu thân ta cam chịu số phận.
Bà tự cam chịu, nhưng không cho ta cam chịu.
"Con phải nhớ kỹ," bà vừa thêu yếm cho ta vừa cắn đầu sợi chỉ nói, "con là nữ nhi, lấy phu quân chính là lần đầu thai thứ hai. Lần đầu thai này là do mẫu thân không có bản lĩnh, còn lần thứ hai thì con phải tự mình tranh lấy."
Ta vừa ngậm bánh quế hoa vừa mơ hồ gật đầu.
Năm ấy ta mới bốn tuổi, căn bản không hiểu mẫu thân nói gì, chỉ thấy biểu cảm khi bà cắn sợi chỉ trông rất dữ dằn, giống như muốn c /ắn đ /ứt cổ ai đó vậy.
Mẫu thân ta họ Lâm, vốn là con gái một gia đình nhỏ ở Giang Nam.
Nghe nói năm xưa cũng là một mỹ nhân thanh tú như cành hoa mới nở, không biết vì sao lại vào phủ làm thiếp.
Bà không thích tranh giành, không thích đoạt lợi, chỉ thích hai việc: một là chăm chút ăn mặc cho ta, hai là tính sổ sách.
Việc chăm chút cho ta thì dễ hiểu, nhà nào mà mẫu thân lại không muốn con gái mình xinh đẹp?
Nhưng việc tính sổ thì khi còn nhỏ ta không hiểu.
Về sau mới biết, mẫu thân ta đem chút tiền nguyệt lệ mỗi tháng tính toán còn kỹ hơn cả kế phòng.
Tích góp mấy năm, vậy mà lại mua được một gian tiệm nhỏ ở phía Nam thành để cho thuê.
"Nguyệt lệ là tiền chết, tiền thuê mới là tiền sống."
Khi dạy ta xem sổ sách, bà nói như vậy.
"Nếu nam nhân mà đáng tin, thì lợn mẹ cũng biết leo cây. Con phải tự mình có thứ gì đó, thì lưng mới thẳng lên được."
Ta hỏi:
"Vậy còn phụ thân thì sao?"
Mẫu thân khựng lại một chút, tay đang lật sổ cũng dừng lại trong chốc lát, rồi bà lật sang một trang khác của cuốn sổ, bình thản nói:
"Phụ thân con là một người tốt."
Câu nói này, về sau ta đã suy nghĩ, nghiền ngẫm suốt rất nhiều năm.
02
Năm ta năm tuổi, đích mẫu Vương thị phái cho ta một vị ma ma, họ Chu.
Ngày Chu ma ma tới, mẫu thân ta căng thẳng đến mức pha trà liền ba lần, chỉ sợ có chỗ nào tiếp đãi không chu toàn.
Thế nhưng Chu ma ma chỉ đứng đó, từ tốn quan sát ta từ đầu đến chân một lượt, rồi hỏi:
"Tứ cô nương có biết đọc thuộc Nữ tắc không?"
Ta đáp không biết.
"Có biết nhận chữ không?"
Ta nói biết, là do mẫu thân từng dạy ta.
Chu ma ma gật đầu, không hỏi thêm gì nữa, ngay trong ngày hôm đó đã thu dọn đồ đạc, chính thức ở lại.
Về sau ta mới biết, việc đích mẫu phái ma ma tới dạy dỗ ta, đó là một thể diện cực lớn.
Ma ma của Đại tỷ là người theo hầu đích mẫu khi xuất giá.
Ma ma của Nhị tỷ là do lão phu nhân ban thưởng.
Ma ma của Tam tỷ là do chính mẫu thân nàng mang từ nhà mẹ đẻ sang.
Chỉ có ta, một thứ nữ lại còn là thứ nữ không được coi trọng, vậy mà cũng xứng có một ma ma sao?
Mẫu thân ta vui mừng đến mức cả một đêm không ngủ, trở mình qua lại, hết lần này đến lần khác nói với ta:
"Thế mới thấy trong lòng phu nhân vẫn có chúng ta, quả nhiên là có chúng ta."
Nhưng trong lòng ta vẫn luôn cảm thấy có gì đó không ổn.
Sau khi Chu ma ma tới, việc đầu tiên bà làm là dạy ta quy củ.
Dạy ta đi thế nào, đứng ra sao, cười thế nào để không lộ răng, gặp người thì phải hành lễ như thế nào.
Việc thứ hai bà dạy là cách nói chuyện.
Khi nào nên mở miệng, khi nào nên ngậm miệng, lời nào có thể nói, lời nào phải nói vòng vo.
Có một lần, ta hỏi bà:
"Ma ma, vì sao phu nhân lại đối xử tốt với ta như vậy?"
Lúc đó Chu ma ma đang chải tóc cho ta.
Tay bà khựng lại một chút, rồi qua chiếc gương đồng nhìn thẳng vào mắt ta:
"Tứ cô nương cảm thấy là vì sao?"
Ta đáp:
"Vì ta ngoan sao?"
Bà cười.
Nụ cười ấy có chút kỳ lạ, giống như vừa ăn phải một quả hồng chưa chín hẳn, chát mà không nói ra được:
"Tứ cô nương, hãy nhớ kỹ một câu của lão nô — trong cái phủ này, không có ai vô duyên vô cớ mà đối tốt với người.”
“Đã đối tốt với người, thì nhất định là có nguyên do."
Khi đó ta không hiểu, nhưng ta đã ghi nhớ câu nói này thật sâu trong lòng.
03
Năm ta sáu tuổi, đêm trừ tịch năm ấy, là lần đầu tiên trong đời ta được thấy một cảnh tượng lớn như vậy.
Đích mẫu mở tiệc tại chính viện, cả một đại gia đình quây quần ngồi kín quanh bàn.
Mẫu thân mặc cho ta chiếc áo bông đỏ mới may, tóc chải thành kiểu song nha kế, buộc hai sợi dây đỏ.
Bà đứng trước gương ngắm ta rất lâu, rồi hỏi:
"Có đẹp không?"
Ta nói đẹp.
Bà lại dặn:
"Lát nữa vào bữa thì ăn ít thôi, đừng nhai phát ra tiếng, đừng tranh gắp thức ăn, phu nhân chưa động đũa thì con tuyệt đối không được động."
Ta nói đã biết.
Nhưng khi tới bữa tiệc, ta mới phát hiện, căn bản không tới lượt ta mà "tranh thức ăn".
Đại tỷ ngồi bên phải đích mẫu, đích mẫu tự tay gắp thức ăn cho nàng.
Nhị tỷ ngồi bên trái, đích mẫu cũng thỉnh thoảng hỏi nàng muốn ăn món gì.
Tam tỷ ngồi cạnh Nhị di nương, hai mẹ con thỉnh thoảng lại ghé sát tai nhau thì thầm rồi cười.
Ta ngồi cạnh mẫu thân.
Mẫu thân lại ngồi sát mép góc bàn.
Suốt cả buổi tối, ngoài việc đứng dậy kính rượu đích mẫu, bà hầu như không hề đứng dậy lần nào nữa.
Những món ăn đặt trước mặt ta đều đã nguội.
Cũng không phải nguội hẳn, chỉ là khi các món chuyển tới chỗ ta thì đã không còn nóng nữa.
Ta gắp một miếng cá, mùi tanh xộc lên đến mức suýt nữa nôn ra, nhưng vẫn cố nuốt xuống — bởi vì ta nhớ lời mẫu thân đã dặn: đừng nhai phát ra tiếng.
Ăn được một nửa, phụ thân bắt đầu phát hồng bao cho bọn trẻ.
Trưởng tử do đích mẫu sinh ra — cũng chính là đại ca của ta — được mười lượng.
Đại tỷ cũng được mười lượng.
Nhị tỷ tám lượng.
Tam tỷ tám lượng.
Đến lượt ta, phụ thân mỉm cười, đưa tay xoa đầu ta, rồi đưa hồng bao tới:
"Tứ nha đầu cũng lớn thêm một tuổi rồi, phải ngoan ngoãn nghe lời."
Ta cầm hồng bao lên ước lượng thử, cảm giác nhẹ bẫng.
Tối hôm đó trở về phòng, ta mở ra xem, bên trong chỉ có hai lượng.
Ta hỏi mẫu thân:
"Vì sao đại ca và đại tỷ lại nhiều hơn con?"
Mẫu thân đang thu xếp y phục cho ta, đầu cũng không ngẩng lên, chỉ nói:
"Vì họ là do Đại phu nhân sinh ra."
Ta lại hỏi:
"Vậy vì sao Nhị tỷ và Tam tỷ cũng nhiều hơn con?"
Mẫu thân không nói gì.
Ta tiếp tục hỏi:
"Là vì con không ngoan sao?"
Mẫu thân đột nhiên quay người lại, ngồi xổm xuống trước mặt ta.
Vành mắt bà đỏ lên, nhưng không rơi giọt nước mắt nào.
Bà kéo ta vào lòng, ôm thật chặt, ôm đến rất lâu sau mới khẽ nói:
"Ngoan nào, con gái của mẫu thân là ngoan nhất.”
“Là mẫu thân không tốt, là mẫu thân không có bản lĩnh."
Ta không hiểu vì sao lại là lỗi của bà, nhưng ta đã ghi nhớ hơi ấm của vòng tay ấy.
04
Kể từ đó, ta bắt đầu để tâm quan sát mọi chuyện.
Ta phát hiện Đại tỷ đến chính viện thì không cần thông báo, có thể trực tiếp bước vào.
Còn ta mỗi lần đến, Chu ma ma đều phải sai người vào bẩm trước, ta thì đứng chờ dưới hành lang, có khi phải đợi hết thời gian một nén hương.
Ta phát hiện y phục của Nhị tỷ tốt hơn ta.
Không phải tốt hơn một chút, mà là tốt hơn rất nhiều.
Áo của nàng là loại khắc ti, còn áo của ta chỉ là lụa thường, vừa sờ đã thấy thô ráp.
Ta phát hiện Tam tỷ có nha hoàn riêng của mình, lại còn hai người.
Còn ta chỉ có một người, mà còn là dùng chung với mẫu thân.
Ta phát hiện mỗi dịp lễ tết, khi đến thỉnh an đích mẫu, Đại tỷ có thể ngồi, còn ta thì phải đứng.
Đích mẫu hỏi Đại tỷ "việc học có mệt không", hỏi Nhị tỷ "thân thể có khỏe không", hỏi Tam tỷ "muốn ăn điểm tâm gì", còn hỏi ta lại là "mấy tuổi rồi".
Lần nào cũng hỏi "mấy tuổi rồi", giống như mãi mãi không nhớ được ta bao nhiêu tuổi.
Ta đem những điều mình phát hiện nói lại với mẫu thân.
Lúc đó bà đang làm kim chỉ, tay khựng lại một chút rồi nói:
"Con còn nhỏ như vậy, sao suốt ngày lại suy nghĩ mấy chuyện này?"
Ta nói:
"Là Chu ma ma dạy con, bảo con phải nghe nhiều, nhìn nhiều, nghĩ nhiều."
Mẫu thân im lặng rất lâu, cuối cùng thở dài một tiếng:
"Chu ma ma của con là người hiểu chuyện."
Qua một lúc nữa, bà đặt đồ may vá xuống, nghiêm túc nhìn ta nói:
"Nữu Nữu (một cách gọi thân mật), con có muốn trở thành đích nữ không?"
Ta sững người.
Đích nữ sao? Đó là Đại tỷ, không phải ta.
Mẫu thân nói:
"Không phải thật sự biến con thành người do phu nhân sinh ra, mà là để con… sống giống như một đích nữ.”
“Những thứ nên có thì phải có, khi cần đứng thì phải đứng cho thẳng, khi cần nói thì phải dám mở miệng."
Ta hỏi:
"Làm sao mới có thể trở thành như vậy?"
Mẫu thân suy nghĩ một lúc rồi nói:
"Mẫu thân cũng không biết.”
“Nếu biết thì chính mình đã làm được trước rồi.”
“Nhưng con phải nhớ, thứ nhất, con phải có bản lĩnh; thứ hai, con phải để người khác nhìn thấy con có bản lĩnh."
Ta gật đầu, ghi nhớ những lời này trong lòng.
05
Năm ta tám tuổi, cơ hội đã tới.
Đích mẫu mừng thọ, muốn tổ chức thật lớn.
Tất cả các tiểu thư trong phủ đều phải chuẩn bị lễ mừng thọ.
Đại tỷ thêu một bức Bách thọ đồ, Nhị tỷ chép một quyển kinh, Tam tỷ vẽ một bức Quan Âm.
Đều là những việc cần rất nhiều tâm sức, mỗi người đều chuẩn bị suốt nửa năm.
Ta hỏi mẫu thân nên tặng gì.
Mẫu thân cũng lâm vào khó xử.
Thêu thùa sao? Tay nghề ta chỉ bình thường, không thể so với Đại tỷ.
Chép kinh sao? Chữ ta còn chưa luyện tới nơi.
Vẽ tranh sao? Lại càng không cần nhắc tới.
Ta suy nghĩ một lúc rồi nói:
"Con muốn tặng phu nhân một quyển sổ sách."
Mẫu thân trợn to mắt:
"Cái gì?"
Ta nói:
"Con nghe Chu ma ma nói, phu nhân quản lý sổ sách trong phủ, mỗi lần cuối năm đối sổ đều rất đau đầu.”
“Con đem cách ghi sổ mà mẫu thân dạy con chỉnh lý lại, viết thành một quyển nhỏ, biết đâu có thể dùng được."
Mẫu thân ta rất lâu không nói gì.
Cuối cùng bà đưa tay xoa đầu ta, khẽ nói:
"Con còn giỏi hơn cả mẫu thân con."
Ta không nói cho bà biết, chủ ý này ta đã suy nghĩ rất lâu rồi.
Chu ma ma từng nói, tặng đồ không nằm ở chỗ quý giá hay không, mà là ở chỗ có đưa đúng vào lòng người hay không.
Phu nhân là đương gia chủ mẫu, thứ khiến bà phải bận tâm nhất chẳng phải chính là việc quản gia hay sao?
Những món quà mà các tỷ tỷ tặng quả thật rất tốt, cũng rất dụng tâm, nhưng đó là những thứ "đẹp mắt", chứ không phải những thứ "dùng được".
Ta muốn tặng một thứ "dùng được".
Ngày thọ yến hôm ấy, ta cung cung kính kính dâng quyển sổ nhỏ lên.
Đích mẫu lật xem mấy trang, rồi ngẩng đầu nhìn ta một cái.
Ánh mắt ấy ta không nói rõ được, dường như có chút ngoài ý muốn, lại dường như còn có chút… gì đó khác nữa.
Bà khép quyển sổ lại, mỉm cười nói:
"Tứ nha đầu có lòng rồi."
Sau đó đặt sang một bên, không nhắc lại nữa.
Trong lòng ta có chút thất vọng, nhưng cũng không nghĩ nhiều.
Vốn dĩ chuyện này cũng chỉ là thử vận may, không gặp được vận may thì thôi vậy.
Nhưng qua mấy ngày, Chu ma ma đột nhiên nói với ta rằng phu nhân bảo ta mỗi buổi chiều tới chính viện, theo tiên sinh phòng sổ học tính toán.
Ta giật mình kinh ngạc.
Hiếm khi Chu ma ma lộ ra chút ý cười:
"Quyển sổ của Tứ cô nương, phu nhân đã xem rất kỹ, nói là có vài phần linh khí.”
“Đã có linh khí thì không nên để mai một.”
“Sau này mỗi ngày khi tới thỉnh an phu nhân thì ở lại thêm nửa canh giờ, theo đó mà học."
Ta vui mừng đến mức nhảy dựng lên như cao ba thước.
Mẫu thân ta lại càng vui hơn, trong đêm đã vội vàng may cho ta một bộ y phục mới, để ta mặc khi tới chính viện.
Về sau ta mới biết, nữ nhi của đích mẫu — cũng chính là Đại tỷ — đối với việc quản gia tính sổ hoàn toàn không có chút hứng thú nào, cứ cầm tới sổ sách là lại buồn ngủ.
Đích mẫu vì chuyện này mà phiền não không thôi, đang lo không có người kế tục, thì ta vừa lúc lại tự mình đưa tới.
Câu nói năm đó của Chu ma ma lại nổi lên trong lòng ta:
Đối tốt với người, ắt phải có nguyên do.
Nhưng nguyên do này, ta không sợ.
Bà muốn tìm một người giúp việc, còn ta muốn học bản lĩnh, vừa hay đôi bên đều đạt được điều mình muốn.
Bà tốt, ta cũng tốt, cuộc mua bán này rất có lời.
06
Sau khi tới chính viện học tính sổ, cuộc sống của ta đã thay đổi.
Mỗi buổi chiều ta đều tới, bất kể mưa gió.
Tiên sinh phòng sổ họ Hồ, là một lão nhân.
Ban đầu ông đối với ta hờ hững, cảm thấy một nha đầu tóc còn chưa dài thì học tính sổ làm gì.
Nhưng về sau phát hiện ta học nhanh, trí nhớ lại tốt, dần dần cũng bắt đầu để tâm, thỉnh thoảng còn khen một câu:
"Tứ cô nương còn giỏi hơn mấy tiểu tử kia."
Đích mẫu thỉnh thoảng cũng tới xem ta học thế nào, chỉ đứng ngoài cửa nhìn một cái rồi rời đi, cũng không nói gì.
Nhưng ta có thể cảm nhận được, bà đang quan sát ta.
Có một lần, bà nói với ta:
"Mẫu thân con đã dạy dỗ con rất tốt."
Ta không biết nên trả lời thế nào, liền làm theo quy củ mà Chu ma ma dạy:
"Đều là nhờ phúc của phu nhân."
Đích mẫu khẽ cười một tiếng.
Nụ cười ấy có chút phức tạp:
"Tuổi còn nhỏ mà nói chuyện đã chu toàn như vậy.”
"Tieumeo cổ phong"
“Thôi được rồi, cứ chăm chỉ học đi."
Ngày hôm đó trở về, ta đem những lời này kể lại cho mẫu thân nghe.
Mẫu thân trầm mặc rất lâu, cuối cùng nói:
"Phu nhân là người hiểu chuyện."
Ta hỏi:
"Ý là gì?"
Mẫu thân không giải thích, chỉ nói:
"Sau này con sẽ hiểu."
07
Năm ta chín tuổi, đã xảy ra một chuyện.
Cuối năm đối sổ, trong phủ xảy ra sai sót.
Sổ sách từ trang trại đưa về không khớp, thiếu mất một khoản tiền rất lớn.
Hồ tiên sinh sốt ruột đến mức đi vòng vòng không yên, đích mẫu cũng nổi giận.
Đại tỷ đứng bên cạnh nhưng không giúp được gì.
Nhị tỷ và Tam tỷ thì càng trốn thật xa.
Ta vừa hay cũng đang có mặt ở đó.
Nhìn Hồ tiên sinh lật qua lật lại sổ sách mà vẫn không đối ra được, ta nhịn không được liền nói một câu:
"Hay là… thử tính ngược lại xem sao?"
Hồ tiên sinh ngẩng đầu nhìn ta:
"Tính ngược lại là thế nào?"
Ta nói:
"Bắt đầu từ cuối năm rồi lần ngược về phía trước, đem từng khoản chi tiêu lần lượt đẩy ngược theo ngày tháng, xem thử là bị đứt ở ngày nào."
Hồ tiên sinh sững người một chút, rồi thật sự bắt đầu thử theo cách đó.
Thử suốt một canh giờ, vậy mà thật sự tìm ra vấn đề — có một khoản sổ sách bị ghi trùng, hai bên cộng trừ vào nhau, thế là hụt đi một khoản lớn.
Đích mẫu đứng bên cạnh quan sát toàn bộ quá trình.
Sau khi xem xong, bà gọi ta lại, từ trên xuống dưới đánh giá ta rất lâu.
"Biện pháp này là ai dạy con?"
Ta nói:
"Là mẫu thân con dạy.”
“Khi bà đối sổ ở nhà cũng thường làm như vậy."
Đích mẫu gật đầu, không nói thêm gì nữa.
Nhưng tối hôm đó, Chu ma ma nói với ta rằng phu nhân sai người đưa tới cho ta một tấm vải mới, là loại gấm dệt mới nhập từ Giang Nam năm nay.
Ta vuốt ve tấm vải ấy, trong lòng hiểu ra một điều:
Có bản lĩnh, thật sự là có ích.
08
Khi mẫu thân ta nhìn thấy tấm vải đó, vành mắt bà liền đỏ lên.
Bà vuốt tấm vải rất lâu, vuốt đi vuốt lại hồi lâu, rồi mới nói:
“Nữu Nữu, con giỏi hơn mẫu thân rồi."
Ta nói:
"Là do mẫu thân dạy tốt."
Mẫu thân lắc đầu, kéo ta vào lòng:
"Mẫu thân đã không còn dạy được con thêm gì nữa.”
“Con đường sau này, con phải tự mình đi."
Ta tựa trên vai bà, ngửi thấy mùi bồ kết nhàn nhạt trên người bà, trong lòng đột nhiên dâng lên một cảm giác hoang mang.
Nhưng ta biết bà nói đúng.
Ta là thứ nữ, mẫu thân ta là thiếp thất.
Bà có thể che chở ta đến hôm nay, đã là dốc hết sức rồi.
Con đường sau này, phải do chính ta tự đi.
May mà, ta đã biết phải đi như thế nào.
— Có bản lĩnh, sau đó để người khác nhìn thấy bản lĩnh của mình.
Đó chính là kế hoạch để ta sống như một đích nữ.
